Xét nghiệm nước tiểu có vai trò gì ở người bệnh sỏi?

Tổng phân tích nước tiểu đánh giá những gì?

Xét nghiệm có thể cho biết:

• Có hồng cầu hay không.
• Có bạch cầu hay không.
• Có nitrite hoặc dấu hiệu gợi ý vi khuẩn.
• Độ pH nước tiểu.
• Tỷ trọng nước tiểu.
• Protein.
• Một số loại tinh thể.
• Các bất thường khác cần đánh giá thêm.

Tiểu máu có thường gặp khi có sỏi không?

Có thể gặp, nhưng không phải người có sỏi nào cũng có tiểu máu tại thời điểm xét nghiệm.

Vì vậy:

• Có tiểu máu không khẳng định chắc chắn là sỏi.
• Không có tiểu máu cũng không loại trừ sỏi.
• Tiểu máu còn có thể liên quan nhiễm khuẩn, bệnh thận, u đường tiết niệu và các nguyên nhân khác.

Bạch cầu và vi khuẩn có ý nghĩa gì?

Bạch cầu, nitrite hoặc vi khuẩn có thể gợi ý nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Khi sỏi gây tắc kèm nhiễm khuẩn, tình trạng có thể tiến triển nặng và cần xử trí khẩn cấp.

Kết quả cần được kết hợp với:

• Sốt hoặc rét run.
• Đau hông lưng.
• Dấu hiệu sinh tồn.
• Xét nghiệm máu.
• Hình ảnh học.
• Cấy nước tiểu.

Khi nào cần cấy nước tiểu?

Cấy nước tiểu thường được cân nhắc khi:

• Có sốt hoặc rét run.
• Có tiểu buốt, tiểu rắt.
• Tổng phân tích nước tiểu gợi ý nhiễm khuẩn.
• Chuẩn bị can thiệp sỏi.
• Nhiễm khuẩn tái diễn.
• Điều trị kháng sinh không đáp ứng.
• Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.

Cấy nước tiểu giúp xác định vi khuẩn và độ nhạy kháng sinh, nhưng kết quả thường cần thời gian.

Độ pH nước tiểu có giúp nhận biết loại sỏi không?

Độ pH có thể gợi ý:

• Nước tiểu acid kéo dài có thể liên quan đến sỏi acid uric.
• Nước tiểu kiềm có thể gặp trong một số loại sỏi hoặc nhiễm khuẩn đặc biệt.

Tuy nhiên, một lần đo pH không đủ để xác định thành phần sỏi. pH thay đổi theo thức ăn, thuốc, thời điểm và tình trạng cơ thể.

Thấy tinh thể trong nước tiểu có nghĩa là đã có sỏi không?

Không nhất thiết.

Tinh thể có thể xuất hiện mà không hình thành sỏi. Ngược lại, người có sỏi có thể không thấy tinh thể trong mẫu xét nghiệm.

Nước tiểu 24 giờ dùng để làm gì?

Xét nghiệm nước tiểu 24 giờ có thể đo:

• Thể tích nước tiểu.
• Canxi.
• Oxalat.
• Acid uric.
• Citrate.
• Natri.
• Creatinine.
• Một số thành phần khác.

Xét nghiệm thường được cân nhắc ở người sỏi tái phát hoặc nguy cơ cao để xây dựng kế hoạch phòng ngừa cá thể hóa.

Ai có thể cần đánh giá chuyển hóa chuyên sâu?

Các nhóm thường được cân nhắc gồm:

• Sỏi tái phát.
• Nhiều viên hoặc sỏi hai bên.
• Sỏi ở trẻ em hoặc người trẻ.
• Sỏi hiếm.
• Tiền sử gia đình mạnh.
• Một thận duy nhất.
• Bệnh đường ruột hoặc bệnh chuyển hóa.
• Sỏi san hô.
• Chức năng thận suy giảm.

Có cần lấy mẫu nước tiểu trước khi dùng kháng sinh không?

Khi tình trạng cho phép, mẫu cấy nên được lấy trước kháng sinh. Tuy nhiên, ở người nhiễm khuẩn nặng, việc điều trị cấp cứu không nên bị trì hoãn chỉ để chờ mẫu hoặc kết quả.

Những hiểu lầm thường gặp

"Xét nghiệm nước tiểu không có máu thì không có sỏi"

Không đúng.

"Có tinh thể là chắc chắn phải tán sỏi"

Không. Tinh thể không đồng nghĩa với viên sỏi cần can thiệp.

"Cấy nước tiểu âm tính chắc chắn không nhiễm khuẩn"

Không luôn đúng, nhất là khi đã dùng kháng sinh hoặc lấy mẫu không phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Có cần nhịn ăn trước xét nghiệm nước tiểu không?

Thông thường không, trừ khi kết hợp xét nghiệm khác có yêu cầu riêng.

Mẫu nước tiểu nên lấy thế nào?

Thường dùng mẫu giữa dòng trong dụng cụ sạch. Cơ sở xét nghiệm sẽ hướng dẫn cụ thể.

Có kinh nguyệt làm ảnh hưởng kết quả không?

Có thể làm mẫu lẫn máu. Nên thông báo cho nhân viên y tế.