Sỏi tiết niệu trong thai kỳ: chẩn đoán và điều trị có gì khác?

Vì sao sỏi trong thai kỳ cần được theo dõi riêng?

Thai kỳ gây nhiều thay đổi:

• Đài bể thận và niệu quản có thể giãn sinh lý.
• Tử cung lớn gây chèn ép đường tiết niệu.
• Thành phần nước tiểu thay đổi.
• Triệu chứng đau bụng, buồn nôn hoặc tiểu rắt có thể trùng với tình trạng khác của thai kỳ.
• Việc lựa chọn thuốc, chẩn đoán hình ảnh và gây mê phải cân nhắc cho cả mẹ và thai.

Vì vậy, không nên tự xử trí dựa trên kinh nghiệm của lần bị sỏi trước.

Triệu chứng có thể gặp

• Đau hông lưng một bên.
• Đau lan xuống bụng dưới hoặc bẹn.
• Tiểu máu.
• Tiểu buốt, tiểu rắt.
• Buồn nôn, nôn.
• Sốt hoặc rét run nếu có nhiễm khuẩn.

Đau bụng trong thai kỳ còn có nhiều nguyên nhân sản khoa và ngoại khoa khác, nên cần được khám trực tiếp.

Phương pháp hình ảnh đầu tiên là gì?

Siêu âm thường là lựa chọn đầu tiên vì không sử dụng tia bức xạ.

Siêu âm có thể đánh giá:

• Sỏi quan sát được.
• Ứ nước thận.
• Giãn niệu quản.
• Dòng nước tiểu từ niệu quản vào bàng quang.
• Một số dấu hiệu hỗ trợ phân biệt giãn sinh lý và tắc nghẽn.

Tuy nhiên, siêu âm có thể bỏ sót sỏi niệu quản.

Nếu siêu âm chưa đủ kết luận thì sao?

Bác sĩ có thể cân nhắc thêm phương pháp hình ảnh khác tùy mức độ cần thiết.

MRI không dùng bức xạ ion hóa và có thể giúp đánh giá tắc nghẽn, dù không nhìn thấy sỏi tốt như CT. CT liều thấp chỉ được cân nhắc khi thông tin chẩn đoán thực sự cần thiết và lợi ích vượt trội nguy cơ, sau khi đã trao đổi với người bệnh và nhóm chuyên môn.

Không nên trì hoãn chẩn đoán một tình trạng nguy hiểm chỉ vì lo lắng chung chung về chụp hình.

Điều trị bảo tồn gồm những gì?

Khi không có biến chứng, có thể gồm:

• Theo dõi.
• Giảm đau phù hợp với thai kỳ.
• Thuốc chống nôn khi cần.
• Bù nước hợp lý.
• Theo dõi chức năng thận.
• Tái khám và siêu âm theo kế hoạch.
• Theo dõi sản khoa.

Không tự dùng NSAID, thuốc hỗ trợ tống sỏi hoặc kháng sinh nếu chưa được bác sĩ sản khoa và tiết niệu đánh giá.

Khi nào cần dẫn lưu?

Dẫn lưu có thể cần khi:

• Tắc nghẽn kèm nhiễm khuẩn.
• Đau không kiểm soát.
• Suy giảm chức năng thận.
• Tắc nghẽn kéo dài.
• Một thận duy nhất.
• Nôn nhiều, không duy trì được điều trị bảo tồn.
• Có nguy cơ ảnh hưởng mẹ hoặc thai.

Các lựa chọn thường gồm sonde JJ hoặc mở thận ra da.

Có thể nội soi niệu quản trong thai kỳ không?

Có thể được cân nhắc tại cơ sở có kinh nghiệm khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc cần xử lý chủ động.

Quyết định phụ thuộc:

• Tuổi thai.
• Tình trạng mẹ và thai.
• Vị trí sỏi.
• Nhiễm khuẩn.
• Khả năng gây mê.
• Kinh nghiệm của ê-kíp.
• Trang thiết bị.

Phương pháp nào không được dùng?

Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích chống chỉ định trong thai kỳ.

Các thủ thuật sử dụng tia X cần được hạn chế và tối ưu hóa nếu thực sự cần.

Khi nào phải đi khám ngay?

• Sốt hoặc rét run.
• Đau tăng hoặc không kiểm soát được.
• Nôn liên tục.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu được.
• Ra máu âm đạo.
• Cơn co tử cung.
• Giảm cử động thai.
• Choáng, khó thở hoặc mệt lả.

Những hiểu lầm thường gặp

“Có thai thì không được chụp bất kỳ hình ảnh nào”

Không đúng. Siêu âm và MRI có thể được sử dụng; CT chỉ được cân nhắc khi cần thiết.

“Sỏi trong thai kỳ chỉ cần chờ đến sau sinh”

Không đúng nếu có nhiễm khuẩn, tắc nghẽn hoặc đau không kiểm soát.

“Đặt sonde JJ là điều trị xong viên sỏi”

Không. Đây thường là biện pháp dẫn lưu tạm thời.

Câu hỏi thường gặp

Sỏi có gây sinh non không?

Sỏi có biến chứng, đau nặng hoặc nhiễm khuẩn có thể làm tăng nguy cơ sản khoa, vì vậy cần theo dõi phối hợp.

Có được uống nhiều nước hơn bình thường không?

Nên duy trì đủ nước nếu không có chống chỉ định, nhưng không ép uống lượng lớn khi đang tắc, đau dữ dội hoặc nôn.

Sau sinh có cần đánh giá lại không?

Có. Cần xác nhận tình trạng sỏi, chức năng thận và kế hoạch điều trị triệt để hoặc phòng ngừa.