Siêu âm phát hiện sỏi được đến đâu?

Siêu âm cho biết được những gì?

Khi khảo sát hệ tiết niệu, siêu âm có thể cung cấp thông tin về:

• Có hay không hình ảnh gợi ý sỏi trong thận hoặc bàng quang.
• Vị trí tương đối của sỏi.
• Kích thước ước tính.
• Số lượng sỏi quan sát được.
• Tình trạng giãn đài bể thận hoặc ứ nước thận.
• Độ dày nhu mô thận.
• Một số bất thường giải phẫu hoặc tổn thương phối hợp.
• Lượng nước tiểu tồn lưu trong bàng quang khi được chỉ định.

Siêu âm đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá nhanh tình trạng tắc nghẽn mà không sử dụng tia bức xạ.

Vì sao siêu âm thường được lựa chọn đầu tiên?

Ưu điểm của siêu âm gồm:

• Không dùng tia X.
• Không cần tiêm thuốc cản quang.
• Có thể lặp lại nhiều lần.
• Phù hợp để theo dõi.
• Có thể sử dụng ở phụ nữ mang thai và trẻ em theo chỉ định chuyên môn.
• Dễ tiếp cận hơn so với CT tại nhiều cơ sở.

Siêu âm có thể bỏ sót sỏi không?

Có.

Khả năng phát hiện phụ thuộc vào:

• Kích thước sỏi.
• Vị trí sỏi.
• Thể trạng người bệnh.
• Hơi trong ruột.
• Mức độ đầy của bàng quang.
• Kỹ thuật và kinh nghiệm người thực hiện.
• Chất lượng máy siêu âm.

Sỏi niệu quản, đặc biệt ở đoạn giữa, có thể khó quan sát trực tiếp. Trong một số trường hợp, siêu âm chỉ ghi nhận dấu hiệu gián tiếp như ứ nước thận mà không thấy rõ viên sỏi.

Kích thước sỏi trên siêu âm có chính xác tuyệt đối không?

Không. Siêu âm có thể ước lượng kích thước lớn hơn hoặc nhỏ hơn thực tế. Sai khác vài milimét có thể ảnh hưởng đến cách tư vấn khả năng tự ra hoặc lựa chọn phương pháp điều trị.

Khi kích thước và vị trí sỏi ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định can thiệp, bác sĩ có thể cần thêm phương pháp hình ảnh khác.

Không thấy sỏi trên siêu âm có loại trừ được sỏi không?

Không.

Nếu triệu chứng vẫn rất gợi ý sỏi, bác sĩ có thể cân nhắc chụp CT không cản quang hoặc phương tiện hình ảnh khác, tùy tuổi, thai kỳ, nguy cơ và tình trạng lâm sàng.

Siêu âm có phát hiện tắc nghẽn không?

Siêu âm có thể thấy giãn đài bể thận hoặc giãn niệu quản, là những dấu hiệu gợi ý cản trở dòng nước tiểu. Tuy nhiên:

• Không phải mọi trường hợp tắc cấp đều có ứ nước rõ ngay.
• Ứ nước không phải lúc nào cũng do sỏi.
• Mức độ ứ nước không phản ánh hoàn toàn mức độ nguy hiểm.

Kết quả cần được đọc cùng triệu chứng, xét nghiệm và chức năng thận.

Khi nào cần làm thêm CT dù đã có siêu âm?

Có thể cần khi:

• Đau hông lưng cấp nhưng siêu âm chưa xác định được nguyên nhân.
• Nghi sỏi niệu quản.
• Triệu chứng và kết quả siêu âm không phù hợp nhau.
• Cần đánh giá chính xác kích thước, vị trí hoặc mật độ sỏi.
• Cần lập kế hoạch can thiệp.
• Nghi biến chứng hoặc chẩn đoán khác.
• Người bệnh chỉ còn một thận, có sốt hoặc chẩn đoán chưa rõ.

Những hiểu lầm thường gặp

"Siêu âm không thấy sỏi nghĩa là chắc chắn không có sỏi"

Không đúng. Siêu âm có thể bỏ sót sỏi nhỏ hoặc sỏi niệu quản.

"Kích thước trên siêu âm luôn là kích thước thật"

Không. Đây là số đo ước tính và có thể khác khi đo bằng CT hoặc trong can thiệp.

"Ứ nước thận trên siêu âm chắc chắn do sỏi"

Không. Nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây ứ nước.

Câu hỏi thường gặp

Có cần nhịn ăn trước siêu âm hệ tiết niệu không?

Tùy phạm vi khảo sát và hướng dẫn của cơ sở. Người bệnh nên hỏi nơi thực hiện.

Có cần nhịn tiểu không?

Một số khảo sát bàng quang và đường tiểu dưới cần bàng quang đủ nước tiểu. Hãy làm theo hướng dẫn cụ thể.

Siêu âm có dùng để theo dõi sau điều trị sỏi không?

Có. Đây là phương pháp thường dùng để theo dõi sỏi tồn lưu, ứ nước và diễn biến sau điều trị.

Khi nào cần đi khám khẩn cấp?

Không chờ siêu âm định kỳ nếu có:

• Đau kèm sốt hoặc rét run.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu được.
• Đau không kiểm soát được.
• Nôn nhiều.
• Chỉ còn một thận.
• Thai kỳ kèm đau nghi do sỏi.