Sỏi thận, sỏi niệu quản và sỏi bàng quang khác nhau thế nào?

Bài viết dành cho ai?

Bài viết dành cho người vừa được phát hiện có sỏi trên siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính, nhưng chưa hiểu vị trí sỏi có ý nghĩa gì và vì sao hai viên sỏi cùng kích thước có thể được xử trí khác nhau.

Hệ tiết niệu gồm những bộ phận nào?

Nước tiểu được tạo ra tại hai thận, sau đó đi qua hai niệu quản xuống bàng quang. Khi đi tiểu, bàng quang co bóp để đẩy nước tiểu qua niệu đạo ra ngoài.

Sỏi có thể xuất hiện tại nhiều vị trí trong hệ thống này. Trong thực hành, ba vị trí thường được nhắc đến nhất là thận, niệu quản và bàng quang.

Sỏi thận là gì?

Sỏi thận nằm trong các đài thận hoặc bể thận. Một số sỏi thận nhỏ có thể tồn tại lâu mà không gây đau và chỉ được phát hiện tình cờ.

Sỏi thận có thể gây vấn đề khi:

• Tăng kích thước.
• Di chuyển xuống niệu quản.
• Gây cản trở dòng nước tiểu.
• Liên quan đến nhiễm khuẩn.
• Làm tổn thương chức năng thận trong một số tình huống kéo dài hoặc phức tạp.

Không phải mọi sỏi thận đều cần can thiệp ngay. Quyết định theo dõi hay điều trị phụ thuộc vào kích thước, vị trí trong thận, triệu chứng, mức độ ứ nước, nhiễm khuẩn, chức năng thận và nguy cơ của từng người bệnh.

Sỏi niệu quản là gì?

Niệu quản là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Phần lớn sỏi niệu quản bắt nguồn từ sỏi thận rơi xuống.

Do niệu quản hẹp, sỏi có thể mắc lại và gây:

• Đau quặn thận dữ dội.
• Đau lan từ hông lưng xuống bụng dưới hoặc bẹn.
• Tiểu máu.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Ứ nước thận do tắc nghẽn.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu.

Khả năng sỏi tự ra phụ thuộc chủ yếu vào kích thước và vị trí, nhưng không thể chỉ dựa vào một con số duy nhất. Một viên sỏi nhỏ vẫn có thể gây tắc hoặc nhiễm khuẩn và cần can thiệp sớm.

Sỏi bàng quang là gì?

Sỏi bàng quang nằm trong khoang chứa nước tiểu của bàng quang. Khác với sỏi niệu quản, sỏi bàng quang thường hình thành khi nước tiểu không được tống hết ra ngoài.

Một số nguyên nhân hoặc yếu tố liên quan gồm:

• Tắc nghẽn đường tiểu dưới, chẳng hạn phì đại tuyến tiền liệt.
• Bàng quang co bóp kém.
• Dị vật trong bàng quang.
• Bàng quang thần kinh.
• Nhiễm khuẩn hoặc ứ đọng nước tiểu.
• Sỏi từ đường tiết niệu trên rơi xuống nhưng không được đào thải ra ngoài.

Triệu chứng có thể gồm tiểu khó, tiểu ngắt quãng, đau khi tiểu, tiểu máu, tiểu nhiều lần hoặc đau vùng trên xương mu.

Cùng một kích thước, vì sao cách xử trí có thể khác nhau?

Một viên sỏi 6 mm trong thận, một viên 6 mm trong niệu quản và một viên 6 mm trong bàng quang không có ý nghĩa giống nhau.

Bác sĩ cần xem xét:

• Sỏi nằm chính xác ở đâu.
• Có gây tắc hay không.
• Có ứ nước thận hay không.
• Có nhiễm khuẩn hay không.
• Người bệnh có đau, tiểu máu hoặc rối loạn tiểu tiện không.
• Chức năng thận hiện tại.
• Người bệnh có một hay hai thận hoạt động.
• Bệnh nền, thai kỳ và các yếu tố nguy cơ khác.

Vì vậy, không nên quyết định điều trị chỉ dựa trên kích thước được ghi trong kết quả siêu âm.

Khi nào cần đi khám sớm?

Nên đi khám khi:

• Đau hông lưng, đau lan xuống bẹn.
• Tiểu máu.
• Tiểu khó, tiểu ngắt quãng hoặc bí tiểu.
• Siêu âm ghi nhận ứ nước thận.
• Sỏi được phát hiện nhưng chưa rõ vị trí hoặc kế hoạch theo dõi.
• Sỏi tái phát nhiều lần.
• Có bệnh thận từ trước hoặc chỉ còn một thận.

Khi nào cần cấp cứu?

Cần đến cơ sở y tế sớm khi:

• Đau kèm sốt hoặc rét run.
• Không tiểu được hoặc lượng nước tiểu giảm rõ.
• Đau không kiểm soát được.
• Nôn nhiều, không uống được.
• Mệt lả, tụt huyết áp hoặc rối loạn ý thức.
• Có thai và xuất hiện đau nghi do sỏi.
• Chỉ còn một thận và có dấu hiệu tắc nghẽn.

Những hiểu lầm thường gặp

“Sỏi thận luôn đau hơn sỏi bàng quang”

Không đúng. Mức độ đau không chỉ phụ thuộc vị trí mà còn phụ thuộc tắc nghẽn, di chuyển của sỏi, nhiễm khuẩn và đáp ứng của từng người.

“Sỏi nằm trong thận thì không nguy hiểm”

Sỏi thận có thể không gây triệu chứng, nhưng vẫn cần theo dõi vì có thể lớn lên, di chuyển, gây tắc hoặc liên quan đến nhiễm khuẩn.

“Sỏi bàng quang chỉ cần lấy ra là hết”

Lấy sỏi giải quyết viên sỏi hiện tại. Nếu nguyên nhân gây tồn lưu nước tiểu không được xử lý, sỏi có thể tái phát.

Câu hỏi thường gặp

Sỏi niệu quản có phải là sỏi thận không?

Phần lớn sỏi niệu quản bắt nguồn từ thận và rơi xuống niệu quản. Khi đã nằm trong niệu quản, cách theo dõi và điều trị sẽ dựa trên vị trí hiện tại.

Sỏi bàng quang có tự ra được không?

Một số sỏi rất nhỏ có thể ra ngoài theo dòng nước tiểu, nhưng sỏi bàng quang thường liên quan đến tình trạng cản trở hoặc tồn lưu nước tiểu nên cần tìm nguyên nhân.

Có thể cùng lúc có sỏi ở nhiều vị trí không?

Có. Một người có thể đồng thời có sỏi ở cả hai thận, sỏi niệu quản và sỏi bàng quang.