Sỏi niệu quản có thể tự ra không?

“Sỏi tự ra” nghĩa là gì?

Sỏi tự ra là khi viên sỏi di chuyển từ niệu quản xuống bàng quang rồi được tiểu ra ngoài mà không cần tán sỏi hoặc phẫu thuật lấy sỏi.

Quá trình này có thể:

• Không gây triệu chứng rõ.
• Gây đau quặn thận từng đợt.
• Kèm tiểu máu.
• Kèm tiểu buốt hoặc mót tiểu khi sỏi xuống thấp.
• Kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.

Những yếu tố quyết định khả năng tự ra

Khả năng tự ra phụ thuộc vào:

• Kích thước sỏi.
• Vị trí sỏi trong niệu quản.
• Hình dạng và bề mặt sỏi.
• Mức độ phù nề quanh sỏi.
• Độ rộng và giải phẫu niệu quản.
• Tình trạng tắc nghẽn.
• Tiền sử đã từng tự ra sỏi.
• Một số đặc điểm riêng của người bệnh.

Sỏi nhỏ có dễ tự ra hơn không?

Có.

Nhìn chung, sỏi càng nhỏ thì khả năng tự ra càng cao. Theo dữ liệu được tổng hợp trong hướng dẫn EAU, phần lớn sỏi dưới 5 mm có thể tự ra, nhưng con số thực tế khác nhau theo vị trí và từng người bệnh.

Không nên chỉ nhìn vào một mốc kích thước duy nhất để quyết định chờ hay can thiệp.

Vị trí nào dễ tự ra hơn?

Sỏi ở đoạn thấp niệu quản, gần bàng quang, thường dễ tự ra hơn sỏi ở đoạn trên, gần thận.

Khi sỏi đi xuống thấp, người bệnh có thể thấy:

• Đau lan xuống bẹn.
• Tiểu rắt.
• Mót tiểu.
• Cảm giác khó chịu vùng hạ vị.
• Đau ở đầu dương vật hoặc môi lớn.

Có phải sỏi thận cũng tự ra giống sỏi niệu quản?

Không hoàn toàn.

Một viên sỏi nằm trong thận có thể nằm yên lâu dài. Chỉ khi sỏi di chuyển vào niệu quản thì mới bắt đầu hành trình ra ngoài. Một số sỏi thận nhỏ có thể tự di chuyển, nhưng khả năng này phụ thuộc vị trí trong thận và giải phẫu đài bể thận.

Khi nào có thể theo dõi chờ sỏi tự ra?

Có thể cân nhắc khi:

• Sỏi nhỏ và có khả năng tự ra.
• Không có sốt hoặc nhiễm khuẩn.
• Đau kiểm soát được.
• Chức năng thận ổn định.
• Không có tắc nghẽn nguy hiểm.
• Người bệnh vẫn ăn uống và tiểu tiện được.
• Có kế hoạch tái khám và hình ảnh kiểm tra.
• Người bệnh hiểu rõ dấu hiệu cần quay lại bệnh viện.

Khi nào không nên tiếp tục chờ?

Không nên tiếp tục theo dõi đơn thuần khi có:

• Sốt hoặc rét run.
• Đau kéo dài dù đã dùng thuốc đúng chỉ định.
• Nôn nhiều hoặc mất nước.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu được.
• Chức năng thận xấu đi.
• Tắc nghẽn kéo dài.
• Tắc hai bên.
• Chỉ còn một thận hoạt động.
• Sỏi có khả năng tự ra thấp.
• Người bệnh không thể tái khám hoặc tiếp cận cấp cứu kịp thời.

Sỏi tự ra rồi có cần giữ lại không?

Nên cố gắng giữ viên sỏi nếu có thể.

Có thể tiểu qua dụng cụ lọc sạch hoặc lưới lọc chuyên dụng. Phân tích thành phần sỏi giúp bác sĩ tư vấn phòng ngừa tái phát chính xác hơn.

Những hiểu lầm thường gặp

“Sỏi dưới 5 mm chắc chắn tự ra”

Không. Khả năng cao hơn nhưng không phải chắc chắn.

“Hết đau nghĩa là sỏi đã ra”

Không. Sỏi có thể vẫn còn nhưng tạm ngừng di chuyển.

“Cứ chờ đủ lâu thì sỏi nào cũng ra”

Không. Sỏi lớn, tắc kéo dài hoặc có biến chứng cần được can thiệp.

Câu hỏi thường gặp

Có thể biết sỏi sắp ra qua triệu chứng không?

Không thể xác định chắc chắn. Tiểu rắt hoặc đau xuống bẹn có thể gợi ý sỏi xuống thấp, nhưng cần đánh giá lại khi cần.

Sỏi ra ngoài có nhìn thấy được không?

Có thể nhìn thấy như một hạt nhỏ, nhưng cũng có thể rất nhỏ hoặc lẫn trong nước tiểu.

Sỏi đã vào bàng quang có chắc chắn tiểu ra được không?

Phần lớn sỏi nhỏ có thể ra ngoài, nhưng một số người có tắc nghẽn đường tiểu dưới hoặc rối loạn bàng quang có thể gặp khó khăn.