Kế hoạch theo dõi lâu dài sau một đợt sỏi tiết niệu

Bước 1: Xác nhận viên sỏi đã ra hoặc đã được xử lý

Cần biết:

• Đã nhìn thấy sỏi ra chưa?
• Hình ảnh có còn sỏi không?
• Còn ứ nước thận không?
• Còn sonde JJ hoặc dẫn lưu không?
• Có cần can thiệp bổ sung không?

Hết đau không đủ để xác nhận hết tắc.

Bước 2: Đánh giá sỏi còn sót

Mảnh sỏi nhỏ vẫn có thể:

• Tự ra.
• Nằm yên.
• Lớn lên.
• Di chuyển và gây đau.
• Gây nhiễm khuẩn.
• Cần can thiệp lại.

Theo EAU, ngay cả các mảnh không quá 4 mm vẫn có một tỷ lệ đáng kể tiến triển hoặc cần can thiệp trong vài năm; mảnh lớn hơn 4 mm có khả năng tự ra thấp hơn và cần được đánh giá tích cực hơn.

Bước 3: Phân tích viên sỏi

Nếu bắt được hoặc lấy được sỏi, nên gửi phân tích khi có thể.

Thông tin này giúp:

• Xác định loại sỏi.
• Chọn chế độ ăn.
• Quyết định thuốc.
• Phát hiện sỏi nhiễm khuẩn hoặc hiếm.
• Đánh giá thay đổi thành phần qua các lần tái phát.

Bước 4: Phân tầng nguy cơ tái phát

Nguy cơ thấp hơn

Ví dụ:

• Lần đầu có sỏi.
• Một viên đơn độc.
• Không có bệnh nền đặc biệt.
• Không có tiền sử gia đình mạnh.
• Không có bất thường giải phẫu hoặc chuyển hóa rõ.

Nguy cơ cao hơn

• Sỏi tái phát.
• Sỏi hai bên.
• Nhiều viên.
• Sỏi san hô.
• Trẻ em hoặc khởi phát sớm.
• Một thận duy nhất.
• Sỏi acid uric, cystine, struvite hoặc loại hiếm.
• Bệnh đường ruột hoặc phẫu thuật giảm cân.
• Bệnh thận mạn.
• Tiền sử gia đình mạnh.
• Sỏi còn sót.

Bước 5: Đánh giá chuyển hóa khi phù hợp

Có thể gồm:

• Xét nghiệm máu.
• pH nước tiểu.
• Hai mẫu nước tiểu 24 giờ ở đánh giá chuyên sâu.
• Thể tích nước tiểu.
• Canxi.
• Oxalat.
• Citrate.
• Acid uric.
• Natri.
• Cystine khi nghi ngờ.

Đánh giá nên thực hiện khi người bệnh ổn định, không nhiễm khuẩn và đã trở lại chế độ ăn thường ngày.

Bước 6: Đặt mục tiêu cụ thể

Ví dụ:

• Lượng nước tiểu mục tiêu.
• Giảm lượng muối.
• Duy trì canxi khẩu phần.
• Điều chỉnh oxalat.
• Giảm đạm động vật quá mức.
• Kiểm soát cân nặng.
• Kiểm soát đái tháo đường và gout.
• Dùng thuốc phòng ngừa khi có chỉ định.

Bước 7: Chọn phương pháp theo dõi hình ảnh

Có thể sử dụng:

• Siêu âm.
• X-quang hệ tiết niệu.
• Kết hợp siêu âm và X-quang.
• CT liều thấp khi cần đánh giá chi tiết hoặc có triệu chứng.

Không nên chụp CT định kỳ không cần thiết ở mọi người.

Bước 8: Theo dõi hiệu quả thuốc phòng ngừa

EAU gợi ý kiểm tra nước tiểu 24 giờ đầu tiên khoảng 8–12 tuần sau khi bắt đầu điều trị phòng ngừa bằng thuốc, sau đó điều chỉnh theo kết quả.

Cần theo dõi:

• Điện giải.
• Chức năng thận.
• Tác dụng phụ.
• Mức độ tuân thủ.
• Các chỉ số nước tiểu.

Khi nào được giảm tần suất theo dõi?

Phụ thuộc:

• Không còn sỏi.
• Không tái phát.
• Nguy cơ chuyển hóa thấp.
• Kết quả ổn định.
• Không có bệnh nền đặc biệt.

Không có một mốc cố định áp dụng cho mọi người.

Những dấu hiệu phải quay lại sớm hơn lịch

• Đau hông lưng.
• Tiểu máu.
• Sốt.
• Tiểu buốt.
• Giảm lượng nước tiểu.
• Nhiễm khuẩn tái diễn.
• Chức năng thận xấu đi.
• Triệu chứng do stent.
• Thai kỳ mới ở người còn sỏi.

Những hiểu lầm thường gặp

“Hết sỏi rồi thì không cần theo dõi”

Không đúng.

“Mỗi năm chụp CT là tốt nhất”

Không đúng. Cần hạn chế bức xạ không cần thiết.

“Chế độ ăn chung trên mạng phù hợp cho mọi loại sỏi”

Không đúng.

Câu hỏi thường gặp

Người bị sỏi một lần có cần theo dõi suốt đời không?

Không phải ai cũng cần cùng mức độ theo dõi, nhưng nên biết nguy cơ và kế hoạch tái khám phù hợp.

Có cần làm lại nước tiểu 24 giờ sau khi thay đổi chế độ ăn?

Có thể cần ở người nguy cơ cao để đánh giá hiệu quả.

Hồ sơ sỏi nên lưu những gì?

Nên lưu hình ảnh, kết quả xét nghiệm, thành phần sỏi, thủ thuật đã làm, ngày đặt/tháo stent và thuốc phòng ngừa.