Sỏi tiết niệu ở trẻ em: vì sao cần đánh giá chuyên sâu?

Trẻ em có thể bị sỏi không?

Có.

Sỏi có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ nhỏ. Nguy cơ tăng trong một số tình huống:

• Tiền sử gia đình có sỏi.
• Uống ít nước.
• Khí hậu nóng.
• Chế độ ăn nhiều muối.
• Nhiễm khuẩn đường tiểu tái diễn.
• Dị dạng đường tiết niệu.
• Bệnh ruột hoặc kém hấp thu.
• Bệnh chuyển hóa hoặc di truyền.
• Dùng một số thuốc.

Triệu chứng ở trẻ có giống người lớn không?

Trẻ lớn có thể mô tả đau hông lưng giống người lớn. Trẻ nhỏ có thể biểu hiện không điển hình:

• Quấy khóc.
• Đau bụng.
• Nôn.
• Bỏ ăn.
• Tiểu máu.
• Tiểu buốt.
• Sốt.
• Nhiễm khuẩn đường tiểu tái diễn.
• Tiểu dầm trở lại.
• Chậm tăng cân trong một số bệnh nền.

Chẩn đoán hình ảnh thế nào?

Siêu âm là phương pháp đầu tiên vì không dùng tia X.

Nếu siêu âm chưa đủ kết luận nhưng nghi ngờ vẫn cao, bác sĩ có thể cân nhắc CT liều thấp không cản quang. Việc giảm liều bức xạ đặc biệt quan trọng vì trẻ có thể cần theo dõi lâu dài.

Vì sao phải tìm nguyên nhân kỹ hơn?

Trẻ có nguy cơ tái phát cao. Nếu chỉ lấy viên sỏi mà không đánh giá nguyên nhân, sỏi có thể hình thành lại.

Đánh giá có thể gồm:

• Phân tích thành phần sỏi.
• Xét nghiệm máu.
• Tổng phân tích và cấy nước tiểu.
• Nước tiểu 24 giờ ở trẻ phù hợp.
• Tỷ lệ các chất trong mẫu nước tiểu đơn.
• Đánh giá giải phẫu.
• Khai thác tiền sử gia đình.
• Xét nghiệm di truyền trong một số trường hợp.

Khi nào nghĩ đến bệnh di truyền?

Có thể cân nhắc khi:

• Trẻ bị sỏi rất sớm.
• Sỏi tái phát nhanh.
• Có sỏi hai bên.
• Có lắng đọng canxi trong thận.
• Thành phần sỏi hiếm.
• Gia đình có nhiều người mắc.
• Có suy giảm chức năng thận.
• Có biểu hiện ngoài hệ tiết niệu.

Điều trị sỏi ở trẻ có giống người lớn không?

Nguyên tắc tương tự nhưng cần dụng cụ và ê-kíp phù hợp với kích thước cơ thể trẻ.

Các lựa chọn có thể gồm:

• Theo dõi.
• SWL.
• Nội soi niệu quản.
• RIRS.
• PCNL.
• Dẫn lưu khi có tắc nghẽn nhiễm khuẩn.

Phẫu thuật mở hiện ít được sử dụng.

Có thể chờ sỏi tự ra không?

Có thể với một số sỏi nhỏ, khi:

• Không có nhiễm khuẩn.
• Đau kiểm soát được.
• Chức năng thận ổn định.
• Không có tắc nghẽn nguy hiểm.
• Có kế hoạch theo dõi sát.

Không tự áp dụng ngưỡng của người lớn cho trẻ.

Phòng ngừa tái phát

Tùy tuổi và nguyên nhân:

• Uống đủ nước.
• Giảm muối.
• Duy trì canxi khẩu phần bình thường.
• Không tự hạn chế quá mức protein hoặc sữa.
• Điều trị nhiễm khuẩn.
• Điều trị bất thường chuyển hóa.
• Dùng thuốc khi có chỉ định.
• Theo dõi tăng trưởng và chức năng thận.

Khi nào cần cấp cứu?

• Sốt hoặc rét run.
• Đau nhiều.
• Nôn liên tục.
• Tiểu rất ít.
• Mệt lả.
• Một thận duy nhất.
• Nhiễm khuẩn đường tiểu kèm ứ nước.
• Trẻ nhỏ quấy khóc bất thường và không uống được.

Những hiểu lầm thường gặp

“Trẻ bị sỏi chỉ vì uống ít nước”

Không đúng. Cần tìm nguyên nhân chuyển hóa, di truyền và giải phẫu.

“Hết sỏi là không cần theo dõi”

Không đúng. Nguy cơ tái phát ở trẻ đáng lưu ý.

“Không nên cho trẻ ăn thực phẩm có canxi”

Không đúng. Hạn chế canxi khẩu phần không phù hợp có thể gây hại.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ có làm được nước tiểu 24 giờ không?

Trẻ đủ lớn và hợp tác có thể thực hiện. Với trẻ nhỏ, bác sĩ có thể dùng xét nghiệm thay thế.

Có cần phân tích mọi viên sỏi bắt được không?

Nên thực hiện khi có thể vì kết quả giúp định hướng nguyên nhân và phòng ngừa.

Trẻ có cần xét nghiệm di truyền không?

Không phải mọi trẻ. Chỉ định phụ thuộc tuổi khởi phát, kiểu sỏi, tái phát và tiền sử gia đình.